Hoe kun je de wijsheid van de tantras in je opnemen?
Kort samengevat is de wijsheid van de tantras dat alles één is. Maar hoe kun dat ook zo ervaren?
De algemene boodschap van de tantras is dat het Bewustzijn/ de Essentie/ het Goddelijke enerzijds en de fenomenale wereld/ alle vormen/ het gemanifesteerde anders helemaal niet enerzijds en anderzijds zijn; ze zijn één. Alle vormen zijn een uitstraling van het Goddelijke, en dus ben jij ook Goddelijk.
In de tantrische geschriften schuilt een ongekende wijsheid, die je steeds dieper in je op kunt nemen, en kunt gaan belichamen en uitstralen. Hiervoor heb je vooral een flexibele geest nodig, een open mindset.
Beginnen in 5 stappen
Christopher Wallis beschrijft in zijn book Tantra Illuminated een stappenplan van 5 stappen om een begin te maken met het belichamen van de wijsheid van de tantras:
- het loslaten van een vast idee van de realiteit
- loslaten van gehechtheid en afkeer: toegewijd zijn aan de waarheid
- loslaten van de mind-logica
- beginnen met het ervaren van het Goddelijke/ de Essentie
- beoefenen van de morele waarden/ zuivering van de geest
In dit blog zal ik de eerste stap wat verder uitleggen:
Stap 1: Loslaten van een vast idee van de realiteit
We identificeren ons over het algemeen sterk met onze gedachten, die we voor ‘waar’ of wijsheid aannemen, en onze gedachtenpatronen bepalen onze blik op de wereld. Je kent vast wel iemand wiens wereldbeeld heel anders is dan de jouwe, en weet dat diegene de wereld heel anders moet ervaren dan jij.
Kunnen we vertrouwen op onze zintuigen?
In het Westen groeien we meestal op met het idee dat de realiteit zoals we die met onze 5 zintuigen waarnemen, de waarheid is. Dat we de waarheid dus alleen kunnen waarnemen via onze 5 zintuigen (zien, horen, proeven, ruiken, aanraken).
Maar is dat alles wat er is? Vliegen hebben bijvoorbeeld facet-ogen; voor hen ziet de wereld er heel anders uit. En afhankelijk van onze gedachten (vinden we iets saai, of machtig interessant) en focus ervaren we ook iets anders – tijd wordt rekbaar, pijnbeleving kan anders zijn bij dezelfde prikkels, etc. etc.
Is ons denken lekker comfortabel?
Maar we zijn wel heel erg gewend om de wereld waar te nemen zoals we dat doen, en dat geeft een veilig gevoel. Zo blijven we binnen onze comfort-zone. Dit rationele bewustzijn heeft vanaf ongeveer 500 voor Christus de overhand.
Vanuit verschillende spirituele stromingen wordt gezegd dat juist dit rationele bewustzijn niet kan leiden tot de uiteindelijke/ volledige waarheid, maar dat het afgescheidenheid en een soort verdoofdheid tot gevolg heeft, en uiteindelijk destructie van alles. Want het overschaduwt alle andere aspecten van het leven, zelfs tot in die mate dat we niet meer de natuurlijke dynamiek kunnen waarnemen tussen het ervarende object (jijzelf) en het object dat ervaren wordt (wat je ziet, hoort, ruikt, proeft of aanraakt).
Daardoor vervreemt het ons van de wereld waar we in leven, en ervaren wij onszelf als afgescheiden, als alleen, en niet meer verbonden met al wat is.
Georg Feuerstein vergelijkt deze staat van zijn, het uitgangspunt dat het rationeel bewustzijn alles is en de waarheid vertegenwoordigt, met een verslaving.
Ons rationeel denken een verslaving?
In zijn boek ‘The deeper dimension of Yoga‘ geeft hij 6 redenen waarom het rationele denken dat het Westen zo voorstaat, alle kenmerken heeft van een verslaving. Het is de staat van zijn van de absoluut ongetrainde mind.
- de dualistische perceptie van jezelf en de wereld is niet natuurlijk, maar de meesten ontkennen dat er iets verkeerd mee is. Deze perceptie is de ‘gouden standaard’ die we als normaal ervaren, en daarmee ontkennen andere staten van bewustzijn en de kracht en waarde daarvan.
- Net zoals drugs of alcohol of games, leidt deze staat van zijn – als overmatig beoefend – tot isolatie en angst.
- Het rationeel denken/ het ego is zeer sterk, en in het algemeen is er het geloof dat het niet te overwinnen is. Daarnaast, vanwege de gouden standaard, is er ook weinig hoop op het bereiken van iets anders, de mogelijkheid van de goede wereld waarover de spirituele tradities vertellen.
- het rationeel bewustzijn is erop gericht om de dingen hetzelfde te houden (dus, het experimenteren met andere staten van zijn wordt niet gewaardeerd)
- In het rationeel bewustzijn zit een inflexibiliteit. Het is een dogma en dat moet waar zijn/ we moeten gelijk hebben. Want als het niet gelijk zou hebben, zou het er niet meer zijn.
- Maar ondanks dat het met hand en tand verdedigd wordt, brengt het een diep lijden voort, met als wrange vruchten afscheiding en egoisme.
Sprituele paden, dus onder andere de tantras, bieden een weg uit deze verslaving; deze vastgeroeste perceptie van de wereld. Zo train je je denkgeest/ je mind, zodat je vrijheid creëert.
Om wat losser te komen van een vast idee van de realiteit, één vast idee en denken dat dat de volledige waarheid is, zijn de volgende vragen heel behulpzaam:
Vragen om echt aandacht aan te besteden en meer wijsheid te ontdekken
- Zijn de dingen werkelijk zoals ik ze waarneem/ zoals ik denk dat ze zijn?
- Hoe weet ik dat dat zo is?
- Is mijn perceptie de enige waarheid?
- Wat doe ik als ik waarneem; wat ‘maak’ ik van anderen of situaties/ hoe interpreteer ik ze, en doe ik daarmee wel recht aan de ander of de situatie?
- Waar komen mijn interpretaties (mijn ‘maaksels’) vandaan, en is dit het enige dat ik ervan kan maken, of zijn er meerdere mogelijkheden?
- Wat zou dit zijn zonder dat ik er iets van maak/ zonder dat ik er een interpretatie opplak?
Je kunt deze vragen contempleren of erop mediteren door één gebeurtenis te nemen, of in het algemeen één van je vaste ideeen te bevragen.
Dieper doordringen in de wijsheid van de tantras?
Regelmatig geef ik gratis online informatie-bijeenkomsten voor de Hatha yoga opleiding, gebaseerd op de rijke nondualistische tantrische filosofie. Laat even weten als je meer wilt weten over deze opleiding.
Doe mee aan één van de verdiepingsweekenden. Voor je eigen verdieping, of als YA/ VYN bijscholing, met 10-17 contact uren.
Wil je meer achtergonden weten, koop dan het boek:
Tantra Illumiated, van Christopher Wallis of
The Deeper Dimension of Yoga, van Georg Feuerstein.
Laat wat van je horen.
Laat je even weten wat je van dit blog vindt? Of beschrijf hieronder welke vraag de meeste impact heeft. Ik lees het graag; alvast bedankt!
meer blogs over yoga filosofie
Toen ik hier (aantal jaren geleden) voor het eerst mee bezig ging werd ik er een beetje moedeloos van en voelde me stuurloos. Ik dacht; alles is dus perceptie dus wat heeft het nog voor zin ergens wat van te vinden. Ik had hierdoor een tijd weinig zin meer met naasten over dingen te praten of discussiëren want het leek nergens meer over te gaan. Als in; ach ja, dat is slechts mijn/jouw mening, lekker belangrijk. Het duurde een tijd voor ik me realiseerde dat dit een drang naar een waarheid was in de vorm van goed of fout, ik heb gelijk of geen gelijk, zoals ik het zie is de juiste manier. Bevestiging dus eigenlijk van mijn wereldbeeld, veiligheid creëren obv ja, bekrompenheid eigenlijk. Maar ja wel makkelijk voor het ego dat zich dan beter en belangrijk kan voelen en gesterkt in zijn/haar wereldbeeld. Langzaam veranderde dit in de loop van de tijd naar juist een gevoel van vrijheid en ruimte. Naar juist een reden om wel met anderen te praten en uit te wisselen wat hun perceptie is. Ik denk ook dat het rationeel denken in ons leven bijna noodzakelijk is voor velen om een gevoel van veiligheid en controle te houden in een wereld waarbij zoveel informatie op ons afkomt en we afgescheiden van elkaar in ons eigen huisje en micro-economietjes leven. En daardoor ook meer en meer tegenover elkaar komen te staan. Dit IS juist, dat niet. Ipv jij ziet het zo, ik zo. Ik merk zelf ook als ik onzeker ben ergens over dat ik dan in een discussies dingen kan zeggen als; ja dat vinden veel mensen, of ‘het is toch heel normaal dat je’. Alsof mijn perceptie niet genoeg is en ik medestanders nodig heb mijn standpunt te rechtvaardigen. Interessante stof vind ik. Nou heel verhaal….
Ja, prachtig verwoord, dank je wel. Zo werkt de denkgeest of het ego; die heeft het liefst bevestiging van al bestaande denkpatronen, en precies wat je zegt: dit wordt nog sterker als er onzekerheid is. Om dat te kunnen zien als veiligheid creeren, en vervolgens nieuwsgierig te worden naar andere zienswijzen en daardoor ruimte en de vrijheid te kunnen ervaren is precies waar dit blog over gaat. Van een strak denkpatroon dat gelijk moet hebben naar meer openheid waardoor een diepere waarheid zich kan openbaren… vanuit compassie alles kunnen bezien, ook de zienswijzen die niet automatisch bij je denkgeest passen.
Interessante kijk op denken als verslaving. Ik heb gelijk weer even nagedacht over het verschil tussen een patroon en een verslaving omdat ik in eerste instantie het gevoel kreeg dat verslaving misschien wat overdreven was. Het verschil zit vooral in het stuk regie, waar heb je nog het idee dat jij het kan sturen, wat rondom denken natuurlijk wel erg boeiend is en misschien voor velen ook erg lastig. Het verschil zit ook in de gevolgen van onthouding waarbij bijvoorbeeld onrust of fysieke klachten zich voor doen. Dit is wat misschien lastiger meetbaar omdat onthouding van denken nou eenmaal moeilijk “af te dwingen” is, maar ik krijg het gevoel dat de onthouding van denken juist lijdt tot verlossing en ruimte. Dat zou betekenen dat het denken dan niet per se de verslaving is, maar meer de uiting van een andere verslaving, waarbij ik moet denken aan het hebben van controle, of het krijgen van stimuli. Waarbij het hebben van controle de verslaving is, het denken hiervan de uiting is, en wanneer controle weggenomen wordt we dus onrust en fysieke klachten kunnen krijgen.
Zomaar even een hersenspinsel.
Een heel mooi hersenspinsel, dank! Het klopt dat Feuerstein’ term ‘verslaving’ wat sterk overkomt — en in de klinische zin zal dat wellicht niet zo zijn, maar het heeft wel ook kenmerken ervan. Jouw criterium van regie is precies waar het om draait, waarbij de vraag is: wie stuurt wie? Bij het merendeel van het denken hebben we het gevoel dat we het sturen, terwijl onze denkpatronen vaak allang buiten onze regie om draait. Vanaf het moment dat je probeert níet te denken (zoals in meditatie) of dingen anders te zien, merk je pas hoe weinig regie er eigenlijk is — en kun je ook de onrust voelen die je noemt bij ‘onthouding’. De eerste fase van onthouding kan onrust en veel weerstand geven, maar daarna (als het lukt de denkgeest niet te laten overheersen, en open waar te nemen) is er een groot gevoel van welzijn, ruimte en verlossing. Je omkering lijkt heel passend: denken niet als de verslaving zelf, maar als de uiting van een onderliggende verslaving aan controle (of stimuli). Dat past verrassend goed bij de tantrische traditie: Christopher Wallis beschrijft de eerste stap naar wijsheid ook als het loslaten van een vast idee van de realiteit — oftewel het loslaten van de greep die we op ‘hoe de wereld is’ willen houden. Het rationele denken zou dan inderdaad de uitvoerder zijn van een diepere behoefte aan zekerheid en regie.
Misschien is het wel geen of-of: het denken als uiting, de controle als de verslaving — en de stilte als het moment waarop beide zichtbaar worden en waarin de denkgeest kan transformeren van dictator naar goede werknemer – en voor je kan gaan werken in plaats van tegen je.
Ik kan de vijf stappen niet helemaal volgen. Bij stap 1 moet ik een vast idee van de werkelijkheid loslaten, maar bij stap 4 moet ik a priori de overtuiging hebben dat er iets goddelijks is. Waarschijnlijk gaat het mis omdat ik gefaald ben in stap 3: logica en religie zijn een moeizame combinatie.
Bedankt voor je zorgvuldige lezing en je gedachten hierover. Je beschrijft helder hoe de stappen op jou overkomen, en graag geef ik nog wat verduidelijking. Wat jij als tegenspraak tussen stap 1 en 4 leest, is bedoeld als een volgorde: stap 1 vraagt om openheid ten opzichte van jouw eigen vaste idee van de werkelijkheid, en stap 4 beschrijft wat je met die openheid vervolgens kunt gaan ervaren. De openheid betreft jouw aanname over de realiteit, niet de inhoud van het pad zelf — een pad dat ergens heen leidt, moet per definitie iets stellen. De vraag is dus niet of het pad ergens van uitgaat, maar of je die aanname wilt onderzoeken.
Je hebt gelijk dat daarvoor een aanname nodig is — maar kleiner dan je denkt. Het pad volgen heeft niet de overtuiging nodig dat God bestaat, alleen de bereidheid om de mogelijkheid open te houden: “ik weet niet zeker dat dit onmogelijk is.” Dat is eigenlijk geen geloof, maar de opzet van een experiment. Het is niet te bewijzen dat het Goddelijke bestaat, maar ook niet dat het niet bestaat — dus symmetrisch gezien vraagt dit pad alleen om de opschorting van het tegen-geloof, niet om een nieuw geloof. Dat is ook waarom stap 1 en 4 geen tegenspraak zijn: beide vragen om dezelfde openheid, het idee dat het Goddelijke niet bestaat (of welk vast idee dan ook) loslaten. In het Shaivisme is het Goddelijke trouwens geen externe entiteit, maar het bewustzijn zelf. De uitnodiging is dus niet “geloof in God”, maar: “onderzoek de aard van je eigen bewustzijn”. Dat kun je ook als atheïst doen.
Ik denk ook dat het niet ‘mis’ gaat bij stap 3, want deze is niet gericht tegen logica. Het gaat om het loslaten van mind-logica als enige toegang tot waarheid — logica als gereedschap gebruiken wordt ook in het Shaivisme gezien als waardevol. De denkgeest in de rol van werknemer in plaats van dictator. En om gerust te stellen: er valt bij deze stappen niets te falen. Het is geen toets, alleen de beschrijving van een mogelijke weg. Als je ervoor open staat, kun je deze weg onderzoeken en past het je niet, dan is dit wellicht niet het pad voor jou. Ook daar is niets mis mee, want ieder heeft zijn eigen pad.
Hopelijk verduidelijkt dit het een en ander, en in de volgende blogs worden stap 2 t/m 5 beschreven dus dat zal vast ook een en ander gaan verduidelijken.