Hoe kun je de wijsheid van de tantras in je opnemen?
Kort samengevat is de wijsheid van de tantras dat alles één is. Maar hoe kun dat ook zo ervaren?
De algemene boodschap van de tantras is dat het Bewustzijn/ de Essentie/ het Goddelijke enerzijds en de fenomenale wereld/ alle vormen/ het gemanifesteerde anders helemaal niet enerzijds en anderzijds zijn; ze zijn één. Alle vormen zijn een uitstraling van het Goddelijke, en dus ben jij ook Goddelijk.
In de tantrische geschriften schuilt een ongekende wijsheid, die je steeds dieper in je op kunt nemen, en kunt gaan belichamen en uitstralen. Hiervoor heb je vooral een flexibele geest nodig, een open mindset.
Beginnen in 5 stappen
Christopher Wallis beschrijft in zijn book Tantra Illuminated een stappenplan van 5 stappen om een begin te maken met het belichamen van de wijsheid van de tantras:
- het loslaten van een vast idee van de realiteit
- loslaten van gehechtheid en afkeer: toegewijd zijn aan de waarheid
- loslaten van de mind-logica
- beginnen met het ervaren van het Goddelijke/ de Essentie
- beoefenen van de morele waarden/ zuivering van de geest
In dit blog zal ik de eerste stap wat verder uitleggen:
Stap 1: Loslaten van een vast idee van de realiteit
We identificeren ons over het algemeen sterk met onze gedachten, die we voor ‘waar’ of wijsheid aannemen, en onze gedachtenpatronen bepalen onze blik op de wereld. Je kent vast wel iemand wiens wereldbeeld heel anders is dan de jouwe, en weet dat diegene de wereld heel anders moet ervaren dan jij.
Kunnen we vertrouwen op onze zintuigen?
In het Westen groeien we meestal op met het idee dat de realiteit zoals we die met onze 5 zintuigen waarnemen, de waarheid is. Dat we de waarheid dus alleen kunnen waarnemen via onze 5 zintuigen (zien, horen, proeven, ruiken, aanraken).
Maar is dat alles wat er is? Vliegen hebben bijvoorbeeld facet-ogen; voor hen ziet de wereld er heel anders uit. En afhankelijk van onze gedachten (vinden we iets saai, of machtig interessant) en focus ervaren we ook iets anders – tijd wordt rekbaar, pijnbeleving kan anders zijn bij dezelfde prikkels, etc. etc.
Is ons denken lekker comfortabel?
Maar we zijn wel heel erg gewend om de wereld waar te nemen zoals we dat doen, en dat geeft een veilig gevoel. Zo blijven we binnen onze comfort-zone. Dit rationele bewustzijn heeft vanaf ongeveer 500 voor Christus de overhand.
Vanuit verschillende spirituele stromingen wordt gezegd dat juist dit rationele bewustzijn niet kan leiden tot de uiteindelijke/ volledige waarheid, maar dat het afgescheidenheid en een soort verdoofdheid tot gevolg heeft, en uiteindelijk destructie van alles. Want het overschaduwt alle andere aspecten van het leven, zelfs tot in die mate dat we niet meer de natuurlijke dynamiek kunnen waarnemen tussen het ervarende object (jijzelf) en het object dat ervaren wordt (wat je ziet, hoort, ruikt, proeft of aanraakt).
Daardoor vervreemt het ons van de wereld waar we in leven, en ervaren wij onszelf als afgescheiden, als alleen, en niet meer verbonden met al wat is.
Georg Feuerstein vergelijkt deze staat van zijn, het uitgangspunt dat het rationeel bewustzijn alles is en de waarheid vertegenwoordigt, met een verslaving.
Ons rationeel denken een verslaving?
In zijn boek ‘The deeper dimension of Yoga‘ geeft hij 6 redenen waarom het rationele denken dat het Westen zo voorstaat, alle kenmerken heeft van een verslaving. Het is de staat van zijn van de absoluut ongetrainde mind.
- de dualistische perceptie van jezelf en de wereld is niet natuurlijk, maar de meesten ontkennen dat er iets verkeerd mee is. Deze perceptie is de ‘gouden standaard’ die we als normaal ervaren, en daarmee ontkennen andere staten van bewustzijn en de kracht en waarde daarvan.
- Net zoals drugs of alcohol of games, leidt deze staat van zijn – als overmatig beoefend – tot isolatie en angst.
- Het rationeel denken/ het ego is zeer sterk, en in het algemeen is er het geloof dat het niet te overwinnen is. Daarnaast, vanwege de gouden standaard, is er ook weinig hoop op het bereiken van iets anders, de mogelijkheid van de goede wereld waarover de spirituele tradities vertellen.
- het rationeel bewustzijn is erop gericht om de dingen hetzelfde te houden (dus, het experimenteren met andere staten van zijn wordt niet gewaardeerd)
- In het rationeel bewustzijn zit een inflexibiliteit. Het is een dogma en dat moet waar zijn/ we moeten gelijk hebben. Want als het niet gelijk zou hebben, zou het er niet meer zijn.
- Maar ondanks dat het met hand en tand verdedigd wordt, brengt het een diep lijden voort, met als wrange vruchten afscheiding en egoisme.
Sprituele paden, dus onder andere de tantras, bieden een weg uit deze verslaving; deze vastgeroeste perceptie van de wereld. Zo train je je denkgeest/ je mind, zodat je vrijheid creëert.
Om wat losser te komen van een vast idee van de realiteit, één vast idee en denken dat dat de volledige waarheid is, zijn de volgende vragen heel behulpzaam:
Vragen om echt aandacht aan te besteden en meer wijsheid te ontdekken
- Zijn de dingen werkelijk zoals ik ze waarneem/ zoals ik denk dat ze zijn?
- Hoe weet ik dat dat zo is?
- Is mijn perceptie de enige waarheid?
- Wat doe ik als ik waarneem; wat ‘maak’ ik van anderen of situaties/ hoe interpreteer ik ze, en doe ik daarmee wel recht aan de ander of de situatie?
- Waar komen mijn interpretaties (mijn ‘maaksels’) vandaan, en is dit het enige dat ik ervan kan maken, of zijn er meerdere mogelijkheden?
- Wat zou dit zijn zonder dat ik er iets van maak/ zonder dat ik er een interpretatie opplak?
Je kunt deze vragen contempleren of erop mediteren door één gebeurtenis te nemen, of in het algemeen één van je vaste ideeen te bevragen.
Dieper doordringen in de wijsheid van de tantras?
Regelmatig geef ik gratis online informatie-bijeenkomsten voor de Hatha yoga opleiding, gebaseerd op de rijke nondualistische tantrische filosofie. Laat even weten als je meer wilt weten over deze opleiding.
Doe mee aan één van de verdiepingsweekenden. Voor je eigen verdieping, of als YA/ VYN bijscholing, met 10-17 contact uren.
Wil je meer achtergonden weten, koop dan het boek:
Tantra Illumiated, van Christopher Wallis of
The Deeper Dimension of Yoga, van Georg Feuerstein.
Laat wat van je horen.
Laat je even weten wat je van dit blog vindt? Of beschrijf hieronder welke vraag de meeste impact heeft. Ik lees het graag; alvast bedankt!
meer blogs over yoga filosofie
Mooi en inspirerend.
Vooral de vraag ‘Is mijn perceptie de enige waarheid?’ raakt me.
Het herinnert me eraan hoe waardevol het is om mijn eigen overtuigingen los te laten en met een open blik naar mezelf en de wereld te kijken.
Dank je wel voor dit inzicht.
Ja, je kunt de vraag steeds weer toepassen, in verschillende situaties.
Het is interessant om uit te werken en concreet te maken welke overtuigingen je loslaat, en met welke overtuigingen dat makkelijk gaat en met welke niet.
Dan kun jeook eens kijken naar overtuigingen voor jou zo vanzelfsprekend zijn dat je er nooit bij stilstaat omdat het voelt als “gewoon de werkelijkheid”.
Als je daarmee gaat werken, dan volgt een grote opening.
Een boeiend idee vind ik het: dat gedachten en interpretaties niet gelijk zijn aan de werkelijkheid. Het stuk is prettig leesbaar geschreven waardoor het goed toegankelijk is. De zelfonderzoekvragen op het eind zijn m.i. sterk omdat het de mogelijkheid tot toetsen/ervaren in de praktijk biedt. Op dit moment ben ik met name bezig met de 4e vraag in het rijtje: Wat doe ik als ik waarneem; wat ‘maak’ ik van anderen of situaties / hoe interpreteer ik ze, en doe ik daarmee wel recht aan de ander of de situatie? Dat levert mooie en soms confronterende inzichten op.
Wat ik wel ongemakkelijk vond is de vergelijking met een verslaving. Die voelde pittig. Feuerstein bedoelt het vast als beeld maar voor mij schuurde het. Het leest voor mij als te zwart-wit. Denken brengt me ook veel goeds. In het stuk lijkt rationeel bewustzijn met met name een probleem. Het loslaten van gehechtheid aan je gedachten spreekt me meer aan dan het idee dat logica zelf het probleem zou zijn. Mijn verstand is voor mij een waardevol instrument, alleen niet het enige, gelukkig 😊
Dank voor je reactie. Ja, wat ‘maak’ je van anderen of situaties kan veel inzicht geven. Ik ben benieuwd wat je opviel op zo’n confronterend moment. Wat gebeurt er dan in jou: schaamte, verbazing, de neiging om het goed te praten, meer ruimte of openheid, of iets heel anders? En wat gebeurt er als je juist dát — datgene wat dan opkomt — ook weer gewoon waarneemt?
Ook heel interessant is wat het ongemakkelijk maakt als voor jou de vergelijking met een verslaving niet klopt. Is het belangrijk dat het niet zou schuren? Of is het wellicht de denkgeest die iets kan aangrijpen om zich tegen af te zetten?
Feuerstein vergelijkt niet het denken zelf met een verslaving, maar de staat van zijn waarin we ons volledig identificeren met ons denken — het onbewust denken, zoals hij het noemt: de “ongetrainde mind”. Dat is iets anders dan logica als instrument, dat zeker heel waardevol is, en dat je gelukkig ook niet verliest als je je denkgeest meer traint. Jouw eigen formulering — “een waardevol instrument, alleen niet het enige” — is dus precies de kern van dit blog: het gaat niet om logica af te schaffen, maar om de denkgeest en haar trucs om de enige te zijn en de baas te spelen, te doorzien.
This theme of my interpretations is something I have been processing a lot recently. Noticing how easy it is to formulate an interpretation based on what I perceive. I like the question: ‘is my perception the only truth?’. I recognize that my perception and interpretation is based on many interacting factors – my position, my background and life experience, my genetic makeup – and all of this feeds into the eventual interpretation I make. In the same way that another will make an interpretation based on their own interacting factors. Are either interpretations wrong? My ego would like my interpretation to be correct and another’s interpretation wrong. But the non dual traditions are so beautiful in emphasising no right/wrong -but rather – all of it is.
Thanks for your reaction, it shows nice processing of the blog: the question “Is my perception the only truth?” can definitely be worth carrying around for longer than a moment.
Indeed the non-dual traditions emphasise “all of it is” — no right, no wrong. And in this context, you might be able to notice that the ego is also part of “all of it”. So perhaps the practice isn’t to correct the ego when it wants to be right, but to let even that wanting be seen — as another movement of the same whole. I wonder: what changes for you when you stop trying to have the “correct” interpretation and, in a conversation, let the other’s view be added to yours rather than compete with it? Do you then lose truth, or maybe not?
And a deeper question I’d sit with: if all interpretations are perceptions filtered through position, background, experience — what is it in you that can notice a filter at all? The one who sees the ego reaching for correctness doesn’t seem to be made of those interacting factors itself. What do you find when you look for the one who notices?